Opowiedz wnukowi – styczniowy Klub Sagi
Na początku stycznia uczestnicy Klubu Sagi podjęli temat świadomości i pamięci. Prezentowane teksty stanowią próbę odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób dbać o pamięć narodową i przekazywać ją młodemu pokoleniu. Życzymy udanej lektury!
W styczniu br. odbyły się warsztaty Klubu Saga (grupa „Media”) na temat: Obchody 70 rocznicy Market Garden w Holandii – most ku przyszłości. Pomysł tematu to efekt mojego wyjazdu wraz z zespołem muzycznym „Promyki Krakowa” na powyższe obchody do Driel i Arnhem w Holandii. Plonem tego wyjazdu jest zbiór 7 filmów z różnego rodzaju uroczystości. Rocznica operacji Market Garden i ostatniej wielkiej przegranej przez aliantów bitwy pod Arnhem jest obchodzona w Holandii każdego roku we wrześniu, a w roku 2014 szczególnie uroczyście. Motywem przewodnim obchodów (począwszy od 50 rocznicy) jest uzmysłowienie młodym pokoleniom zła wojny i potrzeby pokojowego współistnienia, co ma wyrażać hasło: „Most ku przyszłości”.
Dla nas Polaków bardzo ważnym jest fakt, że we wrześniu minionego roku polskim spadochroniarzom 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej i ich „niepokornemu” dowódcy generałowi Stanisławowi Sosabowskiemu Holendrzy poświęcili aż dwa dni: czwartek 18 września i sobotę 20 września, a w uroczystościach w Driel wziął udział Król Niderlandów Wilhelm Aleksander oraz prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Bronisław Komorowski. W Driel otwarte zostało także Centrum Informacji pt. „Polacy z Driel złączeni wdzięcznością i przyjaźnią” ufundowane przez Holendrów. W trakcie warsztatów wyświetlone zostały fragmenty filmów, które wraz z informacjami dały obraz zasięgu przestrzennego wydarzeń (wiele miejscowości), czasowego (już od 28 sierpnia do ok. 25 września), zróżnicowania przybywających pod względem wieku: są zarówno młodzi harcerze jak i sędziwi weterani. Specjalnie przybywają tam zainteresowani z wielu krajów świata, w tym z Kanady, USA, Wielkiej Brytanii, Francji, Niemiec a także z Polski. Filmy te, autorstwa Stefana Kaszy, są dostępne na Youtubie, w wyszukiwarce pod hasłem: „70 rocznica Market Garden – Promyki Krakowa”.
Wiedzę na temat wydarzeń, które miały miejsce 70 lat temu, a szczególnie roli polskich spadochroniarzy pod dowództwem gen. Stanisława Sosabowskiego uzupełniły zwięzłe teksty pt. „Kalendarium pamięci (o powojennych kontaktach spadochroniarzy z mieszkańcami Driel) oraz „Obrońcy honoru” (mówiący o staraniach o rehabilitację polskich żołnierzy aż do 2006 roku).
Na kanwie dyskusji o naszej świadomości historycznej powstało kilka prac na temat: Opowiedz swojemu wnukowi lub cudzoziemcowi o jakimś wydarzeniu lub postaci, z której jesteś dumna (mogła to być postać historyczna lub ktoś z rodziny) oraz na temat: Jak możemy kształtować naszą świadomość narodową?
Mieliśmy wielu bohaterów walczących w drugiej wojnie światowej. Nie o wszystkich dziś pamiętamy, chociaż ich bohaterska walka powinna być uwieczniona w poezji, prozie, filmach. Na przykład Szare Szeregi lub Orlęta Lwowskie: jeszcze dzieci, a już żołnierze, odważni, walczący. Sytuacja polityczna zmusiła ich do tego, żeby zamiast bawić się na podwórkach, grać w piłkę, chodzić na wycieczki i beztrosko spędzać czas - złapali za broń, którą nie zawsze potrafili udźwignąć. Atakowali więc czołgi wroga butelkami z benzyną, przenosili tajne dokumenty, meldunki, roznosili chleb ukrywającym się ludziom, udzielali pierwszej pomocy rannym. Walczyli tak jak umieli u boku powstańców.
Cudzoziemcy z krajów nieobjętych wojną, nie mogą sobie wyobrazić patriotyzmu polskich dzieci. To byli mali bohaterowie, ponoszący śmierć w imię idei, której nie do końca rozumieli, ale walczyli dzielnie, bo ojczyzna była zagrożona. Byłam na cmentarzu Łyczakowskim i obok, na Cmentarzu Orląt Lwowskich w towarzystwie cudzoziemca. Był zaskoczony wiekiem tych małych bohaterów: dziesięć, dwanaście, czternaście lat. Tłumaczyłam mu epitafium na ich nagrobkach: „zginął na barykadzie”, „zginął rozerwany przez granat”, „zginął przenosząc materiały opatrunkowe do punktu sanitarnego”, „ zginął w ataku na konwój nieprzyjacielski”. Mój znajomy był zaskoczony. Opowiadałam mu również o bohaterstwie harcerzy z Szarych Szeregów walczących w Powstaniu Warszawskim. Niech wie, że tożsamość dzieci u nas w Polsce kształtuje się od najmłodszych lat życia.
Jest piękny letni dzień. Leniwie płynie czas, cisza, przyjemnie, zapach ziół, zapach lasu, śpiew ptaków, gdakanie kur, meczenie krów. Jest 1942 r., rodzina siedzi w sadzie w cieniu drzew, rozmawiają, żartują, jest ciepła rodzinna atmosfera.
Widzisz, Adasiu, wśród tych ludzi jest twój pradziadek Lucjan. Ma wtedy 16 lat. Kocha życie, rodziców, siostrę i braci, chce się uczyć, lubi czytać, filozofować. Jest wojna. Widział już wiele okropności. Przeżył stratę brata. Szybko dorastał. Był partyzantem i przyszedł do domu pierwszy raz od pół roku. Wszyscy koledzy z partyzantki przyszli odwiedzić rodziny. Czują się wszyscy bezpiecznie i beztrosko. Nagle słychać tętent końskich kopyt i nadjeżdżające samochody. Dzieje się to bardzo szybko. Nie ma czasu na ucieczkę do lasu. Ucieka do stodoły, do sąsieka i zakopuje się głęboko w świeżym sianie. Ledwo zdążył, bo na podwórku jest już rozwrzeszczana banda Ukraińców i pytają o niego i o innych. Szukają Polaków, młodych mężczyzn. Krzyk, lament, jęk, apokalipsa. Wyłapali wszystkich partyzantów. Szukają tylko pradziadka Lucjana. Nie mogą go nigdzie znaleźć. Wpadli do sąsieka i bagnetami dźgali w sąsieku w siano. Miejsce w miejsce i z całej siły głęboko. Ostrze przeszło koło ucha i głowy pradziadka. Zamordowali wszystkich partyzantów. Spalili kilka zabudowań i odjechali. Pradziadek wyszedł bez zadraśnięcia. Przeżył chwile grozy. Został sam. Musiał szukać innych kolegów partyzantów. Walczył. Doszedł do Berlina i wrócił do Polski, do Urzędowa, ale z czasem, mimo że wojna się skończyła, musiał się wyprowadzić. W swoim życiu miał wiele cudownych zbiegów okoliczności, ale ten, który ci opowiedziałam był pierwszy. Twój pradziadek to bohater swoich trudnych czasów. Uratował się. Żył długo i zdobył wiele odznaczeń za swoje niezwykłe czyny. Następne opowiadanie będzie o tym jak partyzanci w 1943r w samo południe przemaszerowali krokiem defiladowym przez Urzędów obok siedziby Niemców.
Opowiem Ci wnuczko o Twoim pradziadku, który był podporucznikiem, brał udział w usypywaniu Kopca Kościuszki (są zdjęcia), a w czasie września 1939 r. przedarł się z innymi kolegami przez Czechy do Budapesztu i kiedy Węgrzy chcieli ich osadzić w obozie dla internowanych żołnierzy, z dwójką kolegów uciekł z tego obozu i po wielu perypetiach i wielu dniach wędrówki wrócił do swojego domu, gdzie czekała narzeczona, późniejsza żona, twoja
prababcia.
Pradziadek te wspomnienia opisał niesłychanie barwnie i przekazał do Związku Kombatantów RP w Krakowie - sama zanosiłam te wspomnienia spisane własnoręcznie na maszynie. Nie wiem do dnia dzisiejszego czy ten materiał został wykorzystany. Pradziadek zmarł w 1995 roku.
Pozdrawiam i do zobaczenia.
Pracując wiele lat z młodzieżą wiem, jak ważny jest w wychowaniu i kształtowaniu charakterów wzorzec osobowy, prawdziwy autorytet, z którym młody człowiek mógłby się identyfikować i naśladować go w dorosłym życiu. Młodym ludziom, żyjącym już w wolnej Polsce chcę przybliżyć postaci trzech bohaterów z czasów II wojny światowej, członków organizacji harcerskiej Szare Szeregi, biorących z narażeniem życia udział w akcjach małego i dużego sabotażu na terenie okupowanej Warszawy:
Tadeusz Zawadzki, pseudonim „Zośka” - harcmistrz, drużynowy odznaczony Orderem Virtuti Militari i dwukrotnie Krzyżem Walecznych; był pierwszym komendantem grup szturmowych na terenie Warszawy w stopniu podporucznika AK (jego imię nosił później Batalion Grup Szturmowych, który wsławił się w czasie Powstania Warszawskiego). „Zośka” cieszył się dużym autorytetem wśród kolegów, sprawnie przeprowadzał akcje dużego sabotażu. Zginął w czasie jednej z takich akcji - na posterunek żandarmerii w Sieczycach (koło Warszawy).
Jan Bytnar, pseudonim „Rudy” - był członkiem podziemnej organizacji „Wawer”, harcmistrzem, podporucznikiem AK, dowódcą plutonu grup szturmowych. Aresztowany przez gestapo, torturowany podczas przesłuchania, wykazał się niezwykłą odwagą i niezłomnością nie wydając kolegów. Zginął od ran odbity z transportu przez kolegów w akcji pod Arsenałem.
Aleksy Dawidowski, pseudonim „Alek” - był członkiem podziemnej organizacji „Wawer”; jako dowódca jednej z grup szturmowych został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari. Odważny i życzliwy, dążył zawsze do wyznaczonego celu. Razem ze swoimi kolegami „Zośką” i „Rudym” wykonywał zadania małego i dużego sabotażu: wysadzenie niemieckiego pociągu z transportem wojennym w Kraśniku, odbicie z pociągu więźniów przewożonych do Oświęcimia. „Alek” brał udział w akcji Pod Arsenałem 26.03.1943 r., której celem miało być odbicie z transportu aresztowanego przyjaciela „Rudego” przewożonego z Alei Szucha na Pawlak. I chociaż akcja powiodła się, „Alek” został ciężko ranny i zmarł w tym samym dniu co jego przyjaciel „Rudy”, dla którego pomoc przyszła za późno.
Bohaterską postawę „Zośki”, „Rudego” i „Alka” oraz ich towarzyszy z podziemnej organizacji „Wawer” uwiecznił w swej książce „Kamienie na szaniec” Aleksander Kamiński - pisarz i pedagog, założyciel i komendant akcji małego sabotażu, do którego należeli „Alek”, „Zośka” i „Rudy”. Powieść doczekała się też ekranizacji. To historia o odwadze, niezłomności, prawdziwej przyjaźni ludzi, którzy oddali swoje młode życie za Ojczyznę, z których możemy być dumni. Cześć Ich Pamięci!
Czym jest świadomość narodowa i co ją określa?
Jeśli przyjąć, że tożsamością narodu jest jego historia oraz tradycje kulturowe przekazywane z pokolenia na pokolenie – świadomość narodowa to poczucie silnej przynależności historycznej do danej nacji, przekonanie o wspólnym pochodzeniu, tradycji i kulturze, to postawa identyfikująca się z symbolami narodowymi takimi jak godło, barwy narodowe, poszanowanie hymnu narodowego, gotowość do obrony tychże wartości (w tym przejawia się patriotyzm). Świadomość narodowa jest istotnym czynnikiem wpływającym na istnienie narodu jako całości i zależy w znacznej mierze od tradycji rodzinnych i obyczajach kultywowanych w domach, przekazywaniu prawdy o faktach historycznych, dbałości o czystość języka, jakim się porozumiewamy. W tym dużą rolę odgrywa szkoła i wzorce osobowe nauczycieli pracujących z dziećmi i młodzieżą.
Historia naszego narodu doświadczanego czasami zaborów, utratą niepodległości i wyniszczających wojen, wielokrotnie dostarczała przykładów jednoczenia się wokół sprawy narodowej, w obronie języka czy religii. Strajk szkolny dzieci z Wrześni (pod zaborem pruskim) w obronie języka polskiego, w nauce religii jest tego wymownym przykładem. Nauka na tajnych kompletach, organizowanie nielegalnych koncertów muzyki polskiej i poezji w czasie II wojny światowej, miały podtrzymywać ducha narodu walczącego z okupantem i kształtować świadomość narodową dla przyszłych pokoleń.
Jak dziś możemy kształtować świadomość narodową?
W czasach globalizacji, przenikania się różnych kultur i nacji (czemu sprzyjają migracje zarobkowe młodych ludzi w poszukiwaniu pracy, małżeństwa z obcokrajowcami, osiedlanie się z dala od kraju pochodzenia, przyswajanie obcych wzorców kulturowych i obyczajów), łatwo o utratę narodowej świadomości. Szanujmy chrześcijańską tożsamość naszego narodu upowszechniając wzorzec osobowy papieża Polaka św. Jana Pawła II, apostoła wiary i pokoju na świecie. Dbajmy o ciągłość historyczną pokoleń organizując spotkania młodzieży z weteranami i bohaterami II wojny światowej, z AK-owcami w rocznice Powstania Warszawskiego, organizując wycieczki do muzeów i miejsc upamiętniających ważne wydarzenia historyczne. Pielęgnujmy pamięć o naszych przodkach, porządkując cmentarze. Przystańmy na dźwięk syren w rocznice 1 VIII i 1 IX. Zapalmy świeczkę w oknie 13 XII. Pamiętajmy... bądźmy dumni z osiągnięć polskich naukowców, artystów, sportowców, literatów, ludzi kultury i promujmy ich działalność. Przykładem promocji młodych artystów -muzyków jest coroczne Międzynarodowe Forum Pianistyczne w Sanoku, w którym uczestniczą wykonawcy - reprezentanci 4 kultur, wspólnie koncertując i poznając tradycje muzyczne swoich narodów. Doceńmy rolę starszego pokolenia - babć i dziadków w przekazywaniu wnukom tradycji i obyczajów związanych z danym regionem (regionalne stroje, pieśni ludowe, taniec), językiem (np. gwara śląska, dialekty górali), przygotowywaniem potraw regionalnych, nauki rękodzieła, poznawaniu podań ludowych i porzekadeł („Przysłowia mądrością narodów”). Nade wszystko uczmy młodzież godnego zachowania się wobec symboli narodowych - naszego hymnu, godła i barw narodowych - aby skandowane na stadionach hasło „Polska! Biało-czerwoni!” było wyrazem autentycznego patriotyzmu i umiłowania własnego narodu – Polski!
PS.
Moja 85-letnia Mama, schorowana, naznaczona wieloma niedomogami wieku starczego (w tym - lukami w pamięci) na pytanie „Kto ty jesteś?” - natychmiast odpowiada: „Polak mały!” i bezbłędnie dialoguje ze mną, ożywiając się zwłaszcza w końcowym wersie: „W Polskę wierzę!” Wychowankowie przedwojennego „Katechizmu polskiego dziecka” Władysława Bełzy…
Dwa w jednym, czyli dwa w jednym: opowiadanie dla wnucząt o postaci związanej z historią, z której jestem dumna oraz Odpowiedź na pytanie: jak możemy kształtować narodową świadomość?
No już, szybciutko, Agatko, Mitku, siadajcie przy mnie, zadanie domowe nie zając, może poczekać! Proszę, poczęstujcie się, wczoraj upiekłam. No nie zająca, ciasto. Pyszne, prawda?
Opowiem wam, co wyczynia wasz pradziadek, a mój Tata. Wiecie, skąd pochodzi? No wiem, że wiecie. Wcale tego w kółko nie powtarzam, tylko od czasu do czasu! Żebyście na pewno wiedzieli.
Byliśmy w listopadzie w Kościele Mariackim na uroczystościach związanych z rocznicą Powstania Orląt Lwowskich. OK, nie pytam, czy pamiętacie… Wzruszyła was piosenka, którą śpiewała wtedy Jaga Wrońska. No tak, smutna bardzo, o tym chłopcu, który umierał…
A ja zapamiętałam, że Dziadek był szczęśliwy, gdy was zobaczył! Przecież jego własny ojciec, por. Stefan Czerny, leży właśnie na Cmentarzu Orląt. Dla Dziadka Staszka to takie ważne, że zainteresowaliście się Lwowem, historią tego miasta, a zarazem przeszłością naszej rodziny.
Mitusiu, a pamiętasz (OK, wiem, że pamiętasz): niedawno oglądaliśmy razem program w telewizji o tym cmentarzu, byłeś wyraźnie zainteresowany wszystkimi szczegółami. Opowiadałeś potem siostrze. Pewnie, że pamiętasz, masz pamięć jak słoń, wiem, wiem. Otóż dziadek Staszek opracowuje książkę , w której opowiada między innymi o tym, co zdziałał jako zastępca prezesa Stowarzyszenia Miłośników Lwowa. Wiecie, jak się na niego złoszczę, gdy ciągle jeździ na Ukrainę! Uważam, że nieco przesadza z tymi wyprawami… ma przecież 87 lat. Jest w świetnej formie, przecież ostatnio wziął Bulkę na ręce i długo ją nosił, a to wyczyn nie lada, bądź co bądź wasza siostra to ni mniej ni więcej dziesięć kilo żywej wagi!
Wracając do Dziadka Staszka: otóż w swoim rodzinnym mieście, na Cmentarzu Łyczakowskim, szuka on polskich zaniedbanych grobów. Sprawia, by zostały wyremontowane. Dzięki niemu odnowiono ponad dwieście miejsc pochówku Polaków, w tym 6 kaplic i 1 pomnik. Jak myślicie: po co? Oczywiście, Agatko, masz rację, rozmawialiśmy już o tym! Tak, Mitku, chodzi o pamięć, polskie korzenie.
To co, znowu po kawałku ciasta? Bo ja jeszcze zjem.
W dzisiejszych czasach dość trudno odpowiedzieć na to pytanie: jak?, ponieważ należymy do Unii Europejskiej, która wprawdzie pozostawia nam tożsamość narodową, ale jednocześnie narzuca obce dla nas wzorce postępowania. Wzorce niezwiązane z naszą tradycją narodową, a dotyczące różnych dziedzin życia. My mamy swoje święta narodowe, religijne, obyczajowe jak święto matki, dziadków, tradycyjną „Barbórkę” itd. Inne państwa mają swoje.
Dzięki rozwojowi nowych technologii przenikają do nas nowe zwyczaje z różnych krajów, nieznane nam dotychczas święta: Halloween, Walentynki, wizyty Dziadka Mroza zamiast św. Mikołaja itd. W dobie dzisiejszej, kiedy tworzymy wspólnotę europejską, powinniśmy już od najmłodszych lat kształtować młode umysły w świadomości przynależności do naszego narodu. Powinniśmy być dumni, że mamy w Polsce wspaniałych ludzi w wielu dziedzinach życia. Podkreślać nasz dorobek naukowy, naszych mistrzów poezji, prozy, sportu i te wzorce przedstawiać młodym ludziom do naśladowania.
Jak?
- na podstawie naszej trudnej historii przedstawiać naszych bohaterów narodowych, ich patriotyzm i poświęcenie dla ojczyzny, aby wzbudzić w młodych ludziach poczucie tożsamości narodowej;
- dbać o czystość naszego języka, do którego przenika wiele zagranicznych słów, kalecząc go. Zwłaszcza młodzież je szybko przyswaja, a przecież już Kochanowski pisał, „że Polacy nie gęsi i swój język mają”;
- dbać o kulturę, w której z pokolenia na pokolenie przekazywane są tradycje, stroje ludowe, legendy nie zawsze spisane;
- w pełnym poczuciu świadomości, przynależności do swojej „małej ojczyzny”, do języka, kultury danego regionu Polski, w którym się żyje - młodzież powinna kontynuować tradycje narodowe. To wszystko składa się na patriotyzm, uczucie przynależności i umiłowania ojczyzny.
Musimy uświadomić sobie, że te „małe ojczyzny” tworzą jedną dużą, której na imię POLSKA.

























